محمد بن محمود دهدار شيرازى
31
رسائل دهدار ( فارسى )
است و . . . متصل مىفرمايد . [ ركن چهارم يادآورى برخى از مشايخ و برجستگان اين مكتب ] لذا در ركن چهارم ، با يادآورى برخى از مشايخ و برجستگان اين مكتب ، اعنى ؛ قايلان به وحدت وجود ، در آن باب سخن رانده ، حسن ختام رساله را در تحت عنوان « پايان سخن » تحرير كرده ، مجملى از اقوال اهل دانش ، كه مطابق مطالب اهل توحيد است ، ايراد مىفرمايند كه از آن جملهاند : اشارت به اطوار ثلاثهء عقل و نفس و طبيعت انسان ، طبايع اربعه در انسان و امراض چهارگانه در او ، دانايى نفس ناطقه مر معلوم خويش را در ذات خود ، به طريق تمثّل است نه ظرفيت و در پايان رساله ، نفس را موجودى مجرد و لاجرم ابدى و باقى به بقاى صانع معرفى مىفرمايد . ( 6 ) رقائق الحقائق اين رساله بعد از عنوان تمهيد كه در آن ابياتى را در توحيد و مدح خاتم انبياء - عليه و عليهم السلام - آورده ، يك « فتح » و هفت « رقيقه » و يك « خاتمه » را در بر دارد . در فتح معارفى را مذكور ساختهاند كه برخى از آنان بدين قرارند : اقسام انطباع صور مدركه در نفس ؛ امور اعتبارى در نزد عرفا ؛ تعريف زمان ؛ وحدت وجود محل نزاع است و قايل بدان از نظر عدهاى ، كافر . آنگاه براى توضيح مقصود عرفا از وحدت وجود ، رقيقهء نخستين را آغاز مىفرمايند و در آن به وجود به شرط لا ، به شرط شىء و لا به شرط و وجود خاص و وجود مطلق و وجود عام اشارت نموده و در اين ارتباط يادى از نفحات الانس حضرت جامى كرده است . آنگاه گروههاى مختلف حكما و عرفا و متكلمين را كه در ارتباط با وحدت وجود ابراز نظر فرمودهاند بر شمرده و آراى آنها را تنقيد و بررسى مىفرمايند . رقيقهء دوم را در اينكه وجود اعرف اشياء و بديهىترين مدركات انسانى است ،